Hoe kom ik van schimmels in huis af?

Schimmels in huis zijn een vervelend probleem. Schimmels gedijen goed bij hoge vochtpercentages in combinatie met slechte ventilatie. Ze komen vaak voor in vochtige ruimtes zoals de badkamer, keuken, kelder en rondom ramen.
Daarnaast komen schimmels ook met enige regelmaat in nieuwbouw woningen voor.

Schimmels kun je niet altijd eenvoudig voorkomen. Dit kan bijvoorbeeld komen door bouwkundige gebreken aan de woning.
We belichten in dit artikel de volgende onderwerpen:

Hoe kom ik van schimmels in huis af?

Vaak duiden schimmels op onvoldoende ventilatie. Zorg voor goede ventilatie in huis om schimmels te voorkomen. Daarnaast kan de oorzaak ook bouwkundig zijn. Dit kan te maken hebben met optrekkend vocht of lekkage. Oude huizen met een slechte ventilatie hebben meer kans op schimmels. Nieuwe huizen zijn vaak voorzien van een goed ventilatiesysteem wat ervoor zorgt dat de lucht in huis droog genoeg is. Dit voorkomt schimmelvorming. Desondanks komt schimmel ook in nieuwbouwwoningen voor.

Tijdens onze bouwkundige inspecties of vochtonderzoeken komen we ook bouwkundige gebreken tegen waarbij je de schimmel niet meer kan voorkomen door extra te ventileren of één van de onderstaande eenvoudige oplossingen toe te passen.
Een aantal van deze oorzaken benoemen we verderop in dit artikel onder: ‘Wanneer kun je schimmel niet meer voorkomen met ‘eenvoudige’ oplossingen?’

Hier zijn enkele praktische tips om schimmels in huis te voorkomen:

Wanneer de kachel altijd laag staat of uit staat krijgen schimmels meer kans om te groeien.

• Zet de verwarming overdag op 18 graden of hoger
• Zet de verwarming s ‘nachts op 15 graden of hoger

Vochtigheidsniveau onder controle houden

Schimmels gedijen goed in vochtige omgevingen. Het is dus belangrijk om het vochtgehalte in je huis te beheersen.
Door een vochtmeter (hygrometer) op te hangen kun je snel zien of de luchtvochtigheid in huis te hoog is.

• Laat de was buiten drogen of met een droger: Natte was verhoogt de luchtvochtigheid in een woning doordat het water uit de kleding in de lucht wordt afgegeven terwijl het droogt. Dit kan leiden tot een vochtige omgeving, wat schimmelgroei en andere vochtproblemen kan bevorderen als de lucht niet voldoende geventileerd wordt.
• Gebruik een luchtontvochtiger: Dit is vooral nuttig in vochtige kamers zoals de kelder, badkamer of keuken.
• Meet de luchtvochtigheid: Idealiter zou de luchtvochtigheid in je huis tussen de 40% en 60% moeten liggen. Je kunt een hygrometer gebruiken om dit te meten.

Ventilatie verbeteren

Een goede luchtcirculatie is essentieel om vocht te verminderen en schimmelgroei te voorkomen.

• Zorg voor voldoende ventilatie: Zet ramen open, vooral tijdens of na het koken of douchen. Gebruik afzuigventilatoren in de badkamer en keuken om vocht af te voeren.
• Installeer mechanische ventilatie: In oudere huizen zonder goede ventilatie kan het installeren van een afzuigsysteem helpen om de luchtvochtigheid te verlagen.
• Gebruik een ventilator: Zet in badkamers of kelders een ventilator aan wanneer dat nodig is om de luchtvochtigheid snel te verlagen.

Hier geven we veel informatie rondom de verschillende ventilatietypes en mogelijkheden. 

Lekkages en waterinfiltratie voorkomen

Lekkages kunnen ervoor zorgen dat er vocht achterblijft, wat een ideale omgeving voor schimmels creëert.

• Controleer op vochtproblemen rondom ramen: Lekkages bij ramen kunnen condensatie veroorzaken, wat schimmel kan bevorderen. Zorg ervoor dat ramen goed afdichten. Enkel glas is erg gevoelig voor condensvorming. Dit komt doordat koude lucht vanaf buiten via het glas in contact komt met de warme binnenlucht. Dit zorgt voor condens op het glas. Zelfs verouderd dubbelglas kan hier last van hebben. Dit kun je oplossen door isolatieglas te plaatsen of aanvullend te ventileren door de raam op de knip te zetten.
• Repareer lekkages onmiddellijk: Controleer op lekkende leidingen, daken, ramen of kelders en repareer ze zo snel mogelijk. Hoe meer vocht of water er vrij komt bij een lekkage, des te langer het duurt voor dit verdampt en weg geventileerd is.
• Zorg voor een goed afvoersysteem: Begin altijd bij de bron. Dit klinkt voor de hand liggend, maar vaak komen we nog verstopte afvoeren tegen zijn de inspecties. Zorg ervoor dat regenwater van je huis goed wegstroomt door te zorgen dat goten en afvoeren voldoende kunnen functioneren. Een dichtgegroeide afvoer doet zijn werk niet meer.

Bescherming van muren en vloeren

Schimmels gedijen vaak op oppervlakken die in contact komen met vocht.

• Isolatie van muren: Slechte isolatie kan leiden tot condensatie op muren, wat schimmelgroei bevordert. Zorg ervoor dat je huis goed geïsoleerd is. Isoleren van van buitenaf tegen de gevelafwerking aan, maar dit is ook mogelijk doormiddel van geïsoleerde voorzetwanden in huis.
• Gebruik waterafstotende verf: In ruimtes die vatbaar zijn voor schimmel (zoals kelders of badkamers) kun je waterafstotende verf gebruiken om vocht in muren en plafonds te verminderen.
• Steensmuren: Steensmuren hebben geen spouwmuur of isolatie. Deze muren zijn komen vooral in oudere woningen voor en zijn extra gevoelig voor schimmels. Door de buitenzijde van de muur goed te impregneren kun je de waterintrek in de muur naar beneden brengen.
• Slecht voegwerk: Slecht voegwerk laat water eenvoudig de muur binnendringen. Zorg dat het voegwerk in goede conditie is om water goed langs de gevel af te voeren. Leer hier alles over voegwerk herstel.

Droog natte oppervlakken onmiddellijk

Vochtige oppervlakken kunnen snel schimmelgroei veroorzaken als ze niet goed gedroogd worden.

• Droog de badkamer na gebruik: Gebruik een doek of trekker om water van de muren of vloer te vegen na het douchen of baden.
• Droog natte kleding of handdoeken snel: Laat natte handdoeken of kleding niet te lang in een slaapkamer of badkamer liggen, want ze kunnen vocht veroorzaken.
• Maak gebruik van een RV sensor: Een ‘RV’ sensor staat voor ‘relatieve luchtvochtigheid’. Door deze sensor in een badkamer of wasruimte te hangen, stuurt de sensor de ventilatiebox aan op de juiste snelheid. Wanneer er een te hoge waarde wordt gemeten, zal de ventilatiebox harder gaan draaien.

Onderhoud en schoonmaak

Regelmatig onderhoud en schoonmaken kan schimmelgroei voorkomen.

• Maak je huis regelmatig schoon: Vooral in vochtige ruimtes zoals de badkamer en keuken moet je regelmatig schoonmaken en eventuele schimmelplekken snel aanpakken voordat ze zich uitbreiden.
• Inspecteer verborgen plekken: Controleer regelmatig op schimmel in de hoeken van de kamer, achter meubels, onder de gootsteen en in kelders. Schimmel kan zich verbergen op plekken waar je het niet direct ziet.
• Gebruik schimmelwerende sprays: Je kunt schimmelwerende sprays gebruiken in ruimtes zoals de badkamer om schimmelgroei te voorkomen.

Onderstaande foto laat een gereinigde en niet gereinigde zijde van het kozijn zien. Het verschil is duidelijk. 

Let op schimmelgevoelige materialen

Bepaalde materialen trekken meer vocht aan en kunnen sneller schimmel ontwikkelen.

• Vermijd tapijt in vochtige ruimtes: Tapijt kan water absorberen en schimmel bevorderen, vooral in kelders en badkamers.
• Gebruik vochtbestendige materialen: In ruimtes die gevoelig zijn voor vocht (zoals kelders, keukens en badkamers) kun je beter kiezen voor waterdichte vloeren en muren, zoals vinyl, tegels of linoleum.

Tijdens een ‘bouwkundige keuring’ wordt er goed gelet op de aanwezigheid van schimmels. Regelmatig zijn schimmels een gevolg van een groter probleem aan de woning. Dit wordt tijdens een bouwkundige keuring zo goed mogelijk gecontroleerd.

Onderstaand een voorbeeld waarop gemeten vochtpercentages door ons in beeld zijn gebracht tijdens een keuring.

Vocht en schimmels in nieuwbouwwoningen

Nieuwbouwwoningen kunnen soms ook last hebben van schimmelvorming, ondanks dat ze vaak als modern en goed geïsoleerd worden gepresenteerd.
Dit kan verschillende oorzaken hebben, zelfs in huizen die pas zijn gebouwd.

Een belangrijke oorzaak is vochtigheid. Bij de bouw wordt er vaak gebruik gemaakt van materialen die nog veel vocht bevatten, zoals cement, gipsplaten of houten balken. Dit vocht moet nog uit de woning verdampen, maar als de ventilatie onvoldoende is, kan dit leiden tot een te hoge luchtvochtigheid, wat een ideale omgeving creëert voor schimmelgroei.

Daarnaast speelt isolatie een rol. Veel nieuwbouwwoningen worden goed geïsoleerd, wat het energieverbruik verlaagt, maar tegelijkertijd kan onvoldoende ventilatie of slechte luchtcirculatie het vocht niet goed afvoeren. Dit komt vaak voor in goed geïsoleerde, maar slecht geventileerde ruimtes, zoals badkamers, keukens of zolders.

Een andere oorzaak kan te maken hebben met de bouwmethoden en -materialen. Als er tijdens de bouw sprake is van slechte waterdichtheid of onvoldoende afdichting van bijvoorbeeld daken, ramen of leidingen, kan er onopgemerkt vocht in de woning komen, wat de kans op schimmelgroei vergroot. Hoewel schimmel in nieuwbouwwoningen niet altijd te voorkomen is, kan het voorkomen worden door te zorgen voor een goede ventilatie, het verminderen van vocht in huis en het snel verhelpen van eventuele bouwgebreken die vocht kunnen binnenlaten.

Wanneer je schimmels in huis niet meer kunt voorkomen met ‘eenvoudige’ oplossingen?

Er zijn verschillende situaties waarbij extra ventilatie alleen niet voldoende is om schimmel in huis te voorkomen. Zelfs als je je best doet om de luchtvochtigheid en ventilatie te verbeteren. Schimmels gedijen bij vochtige omstandigheden, en er zijn bepaalde factoren die, ondanks aanvullende ventilatie, blijven bijdragen aan een vochtige omgeving die schimmelgroei bevordert. Dit zijn we inmiddels al regelmatig tegengekomen tijdens onze inspecties.

Hier zijn enkele van de belangrijkste oorzaken:

Lekkages of waterinfiltratie

Een van de meest voorkomende oorzaken van schimmelgroei die niet opgelost kan worden door alleen ventilatie, is een actieve lekkage. Dit kan afkomstig zijn van:

• Lekkende leidingen: Leidingwater dat constant in muren of vloeren lekt, creëert een ideale omgeving voor schimmels, zelfs als er goede ventilatie is.
• Lekkages in het dak: Regenwater kan via het dak binnendringen en in de muren of plafonds terechtkomen, waardoor langdurig vocht in de ruimte aanwezig blijft.
• Lekkende ramen of deuren: Slechte afdichtingen kunnen ervoor zorgen dat regenwater in je huis komt, wat de luchtvochtigheid verhoogt, zelfs als de ruimte goed geventileerd is.
• Steensmuren: Steensmuren zijn massieve muren zonder spouwmuur of isolatie. Alle type muren zuigen water op. Maar wanneer de buitenmuur ook je binnenmuur is (zoals bij een steensmuur) dan is de muur extra gevoelig voor schimmelvorming. De muur laten impregneren kan dit verminderen.

Slechte isolatie

Een huis met slechte isolatie kan niet goed omgaan met condensatie, wat een belangrijke oorzaak van schimmelgroei is. Dit kan leiden tot koude oppervlakken waar vocht zich ophoopt, zelfs met ventilatie. Dit probleem kan afkomstig zijn van:

• Buitenmuren: Koude buitenmuren kunnen condens veroorzaken, vooral als er geen goede isolatie is, waardoor schimmel zich makkelijker kan ontwikkelen.
• Ramen: Ongeïsoleerde ramen, vooral oudere aluminium- of stalen kozijnen, kunnen veel condensatie aantrekken, wat schimmelgroei bevordert. Door HR++ glas te gebruiken in combinatie met moderne kunststof, aluminium, houten of stalen kozijnen kun je de condensatie op en rondom kozijnen voorkomen. Moderne kunststof en aluminium kozijnen bevatten meer ‘kamers’ in het profiel wat condensatie voorkomt.
• Plafonds: Koude plafonds kunnen vocht vasthouden, wat de kans op schimmelvorming vergroot, vooral bij onvoldoende ventilatie.

Vochtige ondergrond of grondwaterproblemen

Grondwaterproblemen kunnen ervoor zorgen dat vocht optrekt in de muren, wat moeilijk te verhelpen is met alleen ventilatie. Dit type vochtprobleem komt vaak voor bij woningen die dicht bij de grond staan of slecht afwateren. Dit kan leiden tot:

• Optrekkend vocht in muren: Vocht uit de grond trekt door de muren, zelfs als de ruimte goed geventileerd wordt, wat schimmelgroei bevordert.
• Continu vochtige fundering: Een fundering die vochtig blijft door grondwaterproblemen kan schimmel in de woning veroorzaken, vooral in kelders of lagere delen van het huis.

“hydrofoberen” of “waterdicht impregneren”

Het chemisch waterdicht maken van muren is een effectieve manier om te voorkomen dat water binnendringt, vooral in kelders, funderingen of muren die aan de buitenkant aan vocht worden blootgesteld. Er zijn verschillende methoden en producten die je kunt gebruiken om muren chemisch waterdicht te maken.

1. Waterdichte coatings (of impregneermiddelen): Deze producten vormen een barriëre op de muur die voorkomt dat water in de muur doordringt. Ze kunnen op basis van acryl, polymeer, cement of bitumen zijn. Ze worden vaak aangebracht als een verflaag. Voor deze methode moet je de muur van buitenaf kunnen bewerken.
2. Hydrofobe coatings: Deze waterdichte vloeistoffen zorgen ervoor dat water niet in de muur kan doordringen, maar blijven ademend, wat betekent dat de muur nog steeds in staat is om te ademen en vocht van binnenuit kan ontsnappen.
3. Siliconen of silaan/siloxaan producten: Deze impregnatiemiddelen dringen diep in het oppervlak door en maken de muur waterafstotend zonder de ademende eigenschappen te blokkeren.
4. Polyurethaan- of acrylinjecties: Deze producten kunnen in de muur worden geïnjecteerd om scheuren en holtes te vullen en zo de muur waterdicht te maken.

Onvoldoende afvoer van vocht (zoals in kelders)

In ruimtes zoals kelders kan aanvullende ventilatie niet altijd voldoende zijn om de luchtvochtigheid onder controle te houden. Kelders zijn vaak vatbaar voor schimmelgroei door gebrekkige ventilatie en vochtproblemen. Dit kan komen door:

• Gebrek aan natuurlijke luchtcirculatie: Kelders hebben vaak beperkte ventilatie, wat betekent dat vocht van moeilijk kan ontsnappen, waardoor schimmel kan ontstaan. Daarnaast kun je in een kelder last hebben van vochtdoorslag wat het moeilijker maakt om schimmels te bestrijden.
• Condensatie: Vocht uit de grond of de lucht kan zich ophopen in kelders, zelfs als er geprobeerd wordt om de lucht te ventileren.

Problemen met dakbedekking of gevelafwerking

Beschadigde dakbedekking of gevels kunnen water naar binnen laten, wat schimmelgroei kan veroorzaken, zelfs als er ventilatie is. Dit kan het gevolg zijn van:

• Problemen met gevelafwerking: Slechte afdichting van de gevel kan zorgen voor waterinfiltratie, zelfs in goed geventileerde kamers.
• Beschadigde dakbedekking: Regenwater kan door beschadigingen in het dak in de muren of plafonds sijpelen, waardoor vocht in het huis blijft.

Onderstaande foto laat een dakbedekking zien die tegen een kozijn aan loopt zonder opstaande kant of voorziening om water niet naar binnen te laten lopen. 

Gebruik van bepaalde bouwmaterialen

Sommige bouwmaterialen kunnen vocht gemakkelijk absorberen en daardoor schimmelgroei bevorderen, zelfs met voldoende ventilatie. Dit komt voor bij materialen zoals:

• Gipsplaten: Deze kunnen gemakkelijk water opnemen, waardoor schimmel zich snel kan verspreiden, vooral bij langdurige blootstelling aan vocht.
• Hout en vezelplaten: Deze materialen kunnen ook veel vocht opnemen, wat het risico op schimmelgroei verhoogt, vooral als ze niet goed tegen water worden beschermd.

Hoewel ventilatie een cruciale rol speelt in het voorkomen van schimmel, zijn er situaties waarin aanvullende ventilatie alleen niet voldoende is. Het oplossen van de bovengenoemde oorzaken is essentieel om schimmels in huis te stoppen.

Het combineren van goede ventilatie met structurele aanpassingen en reparaties is vaak de enige manier om schimmels in huis daadwerkelijk te voorkomen en de luchtkwaliteit in huis te verbeteren.

Gezondheid

Schimmels in huis kunnen een aanzienlijke invloed hebben op de gezondheid van de bewoners, vooral als de blootstelling langdurig is. Schimmels in huis kunnen verschillende gezondheidsproblemen veroorzaken, vooral bij kwetsbare groepen zoals kinderen en ouderen. Blootstelling aan schimmels kan leiden tot ademhalingsproblemen, allergieën en ernstigere aandoeningen.

Gezondheidsrisico’s voor Kinderen, Ouderen en Mensen met Ademhalingsproblemen

• Kinderen zijn extra gevoelig voor schimmelblootstelling, wat het risico op allergieën en ademhalingsproblemen zoals hoesten, benauwdheid en piepende ademhaling verhoogt.
• Ouderen hebben vaak een verzwakt immuunsysteem, waardoor ze vatbaarder zijn voor ernstigere infecties en ademhalingsproblemen als gevolg van schimmels.
• Mensen met bestaande ademhalingsklachten, zoals astma of allergieën, kunnen merken dat schimmels hun symptomen verergeren, wat leidt tot kortademigheid, hoesten en piepende ademhaling.

Algemene Gezondheidsklachten en Luchtwegaandoeningen door Schimmels

Schimmels kunnen verschillende gezondheidsklachten veroorzaken, zoals:

• Keelpijn
• Niesen, verstopte neus, en jeukende ogen
• Hoesten, benauwdheid en verergering van astma
• Kortademigheid en piepende ademhaling

Blootstelling aan schimmelsporen kan luchtwegaandoeningen veroorzaken, vooral wanneer deze ingeademd worden door mensen die al gevoelig zijn voor allergieën of ademhalingsproblemen.

Toxische Effecten (Mycotoxinen)

Sommige schimmels, zoals Stachybotrys chartarum (zwarte schimmel), produceren toxische stoffen, bekend als mycotoxinen, die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Symptomen van blootstelling aan mycotoxinen kunnen onder andere zijn:

• Hoofdpijn
• Vermoeidheid en duizeligheid
• Spier- en gewrichtspijn
• Huidirritaties

In sommige gevallen kunnen schimmelallergieën ernstigere reacties veroorzaken, zoals anafylaxie, hoewel dit zeldzaam is.

Schimmelinfecties door schimmel in huis

In zeldzamere gevallen kunnen schimmels in huis leiden tot schimmelinfecties, vooral bij mensen met een verzwakt immuunsysteem. Dit kan bijvoorbeeld optreden bij mensen die immuunsuppressiva gebruiken, ouderen, of mensen met chronische ziekten zoals diabetes. Schimmels zoals Aspergillus kunnen longinfecties veroorzaken, en bepaalde schimmelsoorten kunnen zich zelfs in de huid of slijmvliezen manifesteren.